Πενήντα ευρωβουλευτές έχουν γίνει στόχοι σεξουαλικών deepfakes, σύμφωνα με πρόσφατη αναφορά, και οι συνάδελφοί τους στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θέλουν πλέον κοινούς κανόνες για όλη την Ένωση. Η κεντροαριστερή ομάδα των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D) ζητά απαγόρευση των επιβλαβών, παραπλανητικών ή μη συναινετικών deepfakes, των ψεύτικων βίντεο, φωτογραφιών και ηχογραφήσεων που φτιάχνονται με τεχνητή νοημοσύνη.
Το σχέδιο των τεχνολογικών στόχων της ομάδας, που είδε το POLITICO, βάζει το βάρος στις πλατφόρμες και στους παρόχους AI. Αυτοί θα πρέπει να σταματούν τη διάδοση τέτοιου υλικού από μόνοι τους, αντί να περιμένουν να διαμαρτυρηθεί το θύμα. Το κείμενο δεν λέει με ποιον μηχανισμό θα εφαρμοστεί η απαγόρευση.
Κάθε χώρα με τον δικό της νόμο
Η πίεση έρχεται ενώ τα κράτη-μέλη κινούνται ήδη χωριστά. Η Δανία παρουσίασε αυτόν τον μήνα σχέδιο να αλλάξει τον νόμο για τα πνευματικά δικαιώματα, ώστε να απαγορεύεται η κοινοποίηση ψηφιακών αντιγράφων προσώπων χωρίς συναίνεση. Η Κύπρος τροποποίησε τον αντίστοιχο νόμο της τον Μάρτιο. Στο Βέλγιο βουλευτές πρότειναν τον Σεπτέμβριο ένα νέο συγγενικό δικαίωμα για την εικόνα και τη φωνή, η Ολλανδία έθεσε σχέδιο νόμου σε διαβούλευση πέρσι και η γερμανική κυβέρνηση στήριξε μέτρα κατά των σεξουαλικών deepfakes και της επιβλαβούς πλαστοπροσωπίας. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έκανε αίτηση να κατοχυρώσει ως εμπορικό σήμα μια ηχογράφηση της φωνής της.
Αυτό το μωσαϊκό ανησυχεί τον Γερμανό ευρωβουλευτή Tiemo Wölken, βασικό εισηγητή στην έκθεση του Κοινοβουλίου για τα πνευματικά δικαιώματα και την AI. «Η τάση προς διαφορετικές εθνικές λύσεις δημιουργεί μόνο νομική σύγχυση, την οποία μπορούν να εκμεταλλευτούν κακόβουλοι», δήλωσε.
Οι υπάρχοντες ευρωπαϊκοί κανόνες καλύπτουν κομμάτια του προβλήματος. Ο AI Act, ο κανονισμός με τον οποίο η ΕΕ ελέγχει αυτές τις μέρες και τους agents της OpenAI και της Anthropic, ζητά διαφάνεια για τα deepfakes. Η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες ορίζει πώς χειρίζονται οι πλατφόρμες το παράνομο περιεχόμενο. Τον Δεκέμβριο έρχονται περιορισμοί στις εφαρμογές «γδυσίματος», που παράγουν σεξουαλικές εικόνες χωρίς συναίνεση. Κανένας από αυτούς τους κανόνες όμως δεν δίνει στον πολίτη ένα γενικό δικαίωμα πάνω στο ψηφιακό του είδωλο. «Δεν είναι ότι δεν υπάρχει προστασία, αλλά δεν υπάρχει σαφές πλαίσιο ιδιοκτησίας», εξήγησε ο João Pedro Quintais, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ.
Ο κίνδυνος να πουλήσει κανείς τον ψηφιακό του σωσία
Το δανικό μοντέλο προστατεύει πρόσωπο, φωνή και άλλα αναγνωριστικά χαρακτηριστικά. Στοχεύει τη δημόσια διάδοση και όχι την ιδιωτική δημιουργία, με εξαιρέσεις για παρωδία, σάτιρα και κριτική. Ξεχωριστή διάταξη προστατεύει ηθοποιούς και μουσικούς από μιμήσεις των ερμηνειών τους.
Αρκετοί νομικοί προειδοποιούν ότι η λογική των πνευματικών δικαιωμάτων μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ. Τέτοια δικαιώματα μεταβιβάζονται ή παραχωρούνται με άδεια, οπότε ένας καλλιτέχνης θα μπορούσε να υπογράψει και να δώσει τον έλεγχο του ψηφιακού του σωσία σε δισκογραφική ή κινηματογραφικό στούντιο. Στη Δανία η γενική προστασία δεν μεταβιβάζεται, το ειδικό δικαίωμα των ερμηνευτών όμως μπορεί. «Μην το βάζετε μέσα στα πνευματικά δικαιώματα», είπε η Stina Teilmann-Lock της Copenhagen Business School, γιατί έτσι δημιουργούνται προβλήματα χωρίς να λύνεται το πραγματικό ζήτημα.
Ο καθηγητής Bernt Hugenholtz θεωρεί ότι τα υπάρχοντα δικαιώματα ιδιωτικότητας και προσωπικότητας ήδη προστατεύουν αρκετά. Βλέπει όμως στο πλήθος των εθνικών προτάσεων λόγο από μόνο του για να κινηθούν οι Βρυξέλλες.
Η Κομισιόν έχει ανοιχτή διαβούλευση για αλλαγές στους κανόνες πνευματικών δικαιωμάτων έως τις 3 Νοεμβρίου, αφού το Κοινοβούλιο της ζήτησε τον Μάρτιο να εξετάσει μέτρα κατά των μη εξουσιοδοτημένων ψηφιακών αντιγράφων. Ο Wölken περιμένει ότι η επόμενη πρωτοβουλία της θα τα συμπεριλάβει, και θέλει η προστασία να καλύπτει όλους, όχι μόνο τους καλλιτέχνες: «Χρειαζόμαστε σαφείς κανόνες που να προστατεύουν την εικόνα μας από μη συναινετικά deepfakes, είτε η χρήση είναι ξεκάθαρα εγκληματική είτε όχι».
